سیم ارت یا سیستم زمین (Grounding) یکی از مهمترین اجزای ایمنی در برقکشی ساختمان است؛ اما در ایران متأسفانه هنوز آنطور که باید جدی گرفته نمیشود. این موضوع علاوه بر افزایش احتمال برقگرفتگی، باعث خرابی تجهیزات برقی و بروز آتشسوزیهای متعدد میشود. در این مقاله به زبان ساده توضیح میدهیم که سیم ارت چیست، چرا اجرای آن در برخی ساختمانها نادیده گرفته میشود و در چه مکانهایی وجود سیستم ارت یک ضرورت قطعی است.
سیم ارت چیست و چه نقشی دارد؟
سیم ارت مسیری است که جریانهای اضافه، نشتی و اتصال بدنه را به شکل ایمن به زمین منتقل میکند.
اگر بدنه یک وسیله برقی برقدار شود، سیم ارت مانند یک محافظ قوی، خطر را از انسان دور کرده و برق را مستقیماً وارد زمین میکند.
نقشهای اصلی سیم ارت عبارتاند از:
- جلوگیری از برقگرفتگی
- جلوگیری از آتشسوزی ناشی از نشتی برق
- محافظت از تجهیزات برقی
- کاهش نویز در تجهیزات حساس
- افزایش عمر وسایل الکتریکی
چرا سیم ارت در ایران جدی گرفته نمیشود؟
با وجود اهمیت حیاتی سیستم ارت، اجرای صحیح آن در بسیاری از ساختمانها رعایت نمیشود. دلایل اصلی عبارتاند از:
1) هزینهبر بودن اجرای سیستم ارت
حفر چاه ارت، تهیه صفحه مسی، مواد کاهنده مقاومتی، سیم مسی، تست ارت و نصب شینه، هزینه دارد.
بسیاری از سازندگان برای کاهش هزینههای ساخت، این سیستم را حذف میکنند.
2) ضعف نظارت در پروژههای ساختمانی
طبق مقررات ملی ساختمان، وجود ارت در برخی ساختمانها الزامی است،
اما در عمل نظارت یکسان و سختگیرانه در همه شهرها اجرا نمیشود.
به همین دلیل برخی پروژهها بدون سیستم ارت پایان کار میگیرند.
3) بیاطلاعی مردم
بیشتر مالکان و ساکنان از اهمیت ارت و خطرات نبود آن آگاه نیستند.
وقتی درخواست و مطالبهای وجود نداشته باشد، سازندگان نیز اجرای آن را جدی نمیگیرند.
4) باورهای اشتباه
تصور اشتباهی وجود دارد که «سالها بدون ارت زندگی کردیم و اتفاقی نیفتاد»
این در حالی است که بسیاری از برقگرفتگیها و آتشسوزیها ناشی از نبود یا عملکرد نادرست سیم ارت بودهاند.
5) استاندارد نبودن برخی ساختمانها
در ساختوسازهای کوچک و غیرمهندسی، سیمکشی ارت یا انجام نمیشود یا فقط ظاهری اجرا میشود
(مثلاً پریز سهشاخه نصب میشود اما سیم ارت به هیچ چاهی وصل نیست).
اهمیت سیم ارت در ساختمانها و تجهیزات
1) جلوگیری از برقگرفتگی
اگر بدنه کولرگازی، یخچال، پکیج یا ماشین لباسشویی برقدار شود،
بدون ارت تماس دست با بدنه میتواند کشنده باشد.
ارت این خطر را کاملاً حذف میکند.
2) جلوگیری از آتشسوزی
اتصال بدنه یا نشتی برق در وسایل برقی باعث افزایش حرارت در سیمها میشود.
ارت جریان را سریع به زمین انتقال داده و از آتشسوزی جلوگیری میکند.
3) حفظ سلامت تجهیزات برقی
وسایل حساس مانند:
- کولرگازی
- یخچال فریزر
- تلویزیون
- کامپیوتر
- سرور
- دستگاههای صنعتی
بدون ارت ممکن است دچار سوختگی برد، ریست شدن، نوسان یا خرابی زودهنگام میشوند.
4) کاهش نویز و اختلال
در سیستمهای مخابراتی، دوربین مداربسته، رک سرور و تجهیزات صوتی؛
نبود ارت موجب افزایش نویز و اختلال در تصویر و صدا میشود.
در چه مکانها و تجهیزاتی سیم ارت کاملاً ضروری است؟
1) تمام ساختمانهای مسکونی، اداری و تجاری
در همه پریزها، تابلو برقها و مسیرهای اصلی باید سیم ارت اجرا شود.
2) وسایل برقی دارای بدنه فلزی
وسایلی مثل:
- کولرگازی
- یخچال
- لباسشویی
- ظرفشویی
- پکیج
- بخاری برقی
- هود
که بدنه فلزی دارند و کوچکترین نشتی برق خطرناک است.
3) مکانهای مرطوب
رطوبت خطر برقگرفتگی را چند برابر میکند.
شامل:
- حمام (روشنایی و سوکتهای مخصوص)
- آشپزخانههای بزرگ
- استخر
- کارگاههای شستشو
4) بیمارستانها و مراکز درمانی
تجهیزات پزشکی حساس هستند و نبود ارت میتواند جان بیمار را تهدید کند.
5) کارگاهها و کارخانهها
در صنایع، وجود الکتروموتورهای سهفاز، تابلوهای قدرت و دستگاههای پرقدرت نیاز به ارت را کاملاً جدی میکند.
6) آسانسور و پلهبرقی
نبود ارت در آسانسور:
- سوختن تابلو فرمان
- شوک برقی در کابین
- خرابی موتورخانه
را به دنبال دارد.
7) سیستمهای امنیتی و الکترونیکی
- دوربین مداربسته
- DVR/NVR
- رک شبکه
- تجهیزات IT
- آنتن و سیستمهای صوتی
همگی بدون ارت دچار نویز و خرابی میشوند.
جمعبندی
سیم ارت یکی از مهمترین اجزای ایمنی ساختمان است، اما در ایران به دلایلی مانند کاهش هزینهها، نبود نظارت کافی و کمبود آگاهی، هنوز جدی گرفته نمیشود. درحالیکه وجود ارت در جلوگیری از برقگرفتگی، کاهش خطر آتشسوزی و حفاظت از تجهیزات برقی نقش حیاتی دارد.
اگر در حال ساخت یا نوسازی ساختمان هستید، اجرای صحیح و تستشدهی سیستم ارت را جدی بگیرید؛
چون وجود یک ارت صحیح میتواند جان شما و خانوادهتان را نجات دهد.